Tematska izložba
Reci: Art - Otpad kao resurs
Autor izložbe i kataloga: Ivana Vojt, viša kustoskinja
Nova tematska izložba Muzeja afričke umetnosti „Reci: Art – Otpad kao resurs” kroz umetničke i zanatske prakse ukazuje na jedan od ključnih globalnih izazova – posledice sve veće količine otpada i mogućnosti njegove transformacije u vredan resurs.
Polazeći od činjenice da su ubrzana urbanizacija, rast stanovništva i promene potrošačkih navika doveli do dramatičnog povećanja otpada širom afričkog kontinenta, izložba predstavlja kreativne odgovore pojedinaca, udruženja i kompanija koji ovaj problem pretvaraju u priliku. U fokusu su upotrebni predmeti, nakit i suveniri nastali od industrijskog čvrstog otpadnog materijala u podsaharskoj Africi, koji svedoče o inovativnim pristupima održivosti i ekonomskoj snalažljivosti.
Izložba se zasniva na zbirci Muzeja afričke umetnosti, koja je od 1977. godine kontinuirano obogaćivana predmetima od recikliranih materijala, a za ovu priliku značajno je proširena novim nabavkama i donacijama iz više afričkih zemalja. Poseban doprinos daju predmeti prikupljeni tokom terenskog istraživanja u Tanzaniji koje je 2024. godine omogućila agencija Disko travel, kao i radovi iz privatnih kolekcija i darovi saradnika i prijatelja muzeja. Zbirka je ovom prilikom uvećana za stotinu novih predmeta.
Tematske celine organizovane su prema vrsti materijala od kojeg su predmeti sačinjeni: plastična, metalna i staklena ambalaža, tekstil, papir, pa čak i gumene japanke. Autorka postavke, Ivana Vojt, time ukazuje na poreklo ovih materijala u globalnoj industrijskoj proizvodnji, ali i na kreativne načine njihove ponovne upotrebe. Otvarajući pitanja odnosa globalne ekonomije i lokalnih zajednica, izložba pozicionira Afriku kao važnu tačku u svetskim tokovima otpada i održivih praksi.
Naziv izložbe upućuje na dvostruki poziv: da se o problemu otpada govori jasno i glasno („reci”), ali i da se prepozna umetnički i zanatski potencijal predmeta nastalih njegovom reciklažom („art”). Posude od papira iz Esvatinija, skulpture od đonova japanki iz Kenije, sandale od gume motocikla iz Tanzanije, staklene perle iz Gane i korpe od plastičnih kesa iz Burkine Faso samo su neki od predmeta koje posetioci mogu videti na izložbi. Ovi radovi istovremeno svedoče o kreativnosti i predstavljaju važan izvor egzistencije za brojne zajednice, što je dodatno istaknuto u video-radovima koji čine deo postavke.
Kao uvod u izložbu, ispred Muzeja postavljena je skulptura „Have You Ever Bin to Africa“ umetnika Andreja Josifovskog Pijaniste. Ovo delo kritički osvetljava udoban položaj potrošačkog društva globalnog Severa, čiji članovi, svesno ili nesvesno, doprinose gomilanju otpada na afričkom kontinentu, dok ga istovremeno rado posećuju kao turisti. Skulptura je izrađena od otpadnog materijala, čime se dodatno naglašava paradoks koji umetnik problematizuje. Materijal i logistiku obezbedila je kompanija Ekostar Pak, dok je samu realizaciju sprovela kompanija Garant.
Izložba je svečano otvorena 22. aprila 2026. godine, simbolično na Dan planete Zemlje. Prisutnima su se obratili Marija Aleksić, direktorka Muzeja, Ivana Vojt, autorka izložbe, Giber Erson, kolekcionar afričke umetnosti i Nenad Radujević, direktor Beogradske nedelje mode. Njihova obraćanja dodatno su istakla značaj povezivanja umetnosti, ekologije i društvene odgovornosti.
Autori fotografija: Bojan Džodan i Duško Vukić
Izložbu prati bogat program koji uključuje edukativne aktivnosti, radionice i panele o održivom razvoju, kao i saradnje sa relevantnim institucijama i inicijativama. Među njima su program „ReciSkulptUra”, realizovan u saradnji sa kompanijama Nestle i Sekopak, kao i zajedničke aktivnosti sa Beogradskom nedeljom mode na temu reciklaže i održive mode.
Muzej afričke umetnosti ovom izložbom nastavlja da istražuje savremene društvene teme kroz prizmu umetnosti, podstičući dijalog o odgovornosti, kreativnosti i mogućnostima održive budućnosti. Svako delo nosi priču o zajednici, tradiciji i kreativnom otporu prema dominantnim obrascima potrošačkog društva, pokazujući da otpad može postati polazište novog ciklusa stvaranja. Izložba se time pozicionira kao platforma za kritičko promišljanje odnosa između materijala, životne sredine i kulture, otvarajući dijalog o globalnim tokovima otpada, položaju Afrike u tim procesima, kao i značaju društveno odgovornih praksi i inicijativa usmerenih ka očuvanju životne sredine.
Izložba traje do 15. septembra 2026.
